|
Kion Zamenhof vere diris al la juda delegacio / Doron Modan
En n-ro 140 de Israela Esperantisto aperis nekonata letero de Zamenhof, el kiu ni lernas pri skandalo, post
kiam Zamenhof malkonsilis al juda delegacio saluti la 8-an Universalan Kongreson nome de la juda popolo. Pri
tio i.a. polemikis Zamenhof kaj la publicisto Boroĥov. Nun ni povas konstati kion Zamenof vere diris al
la juda delegacio, el memoraĵoj de ano de tiu delegacio, D-ro Avraham Ĥomet. Ĝi aperis
unuafoje en IE n-ro 60 (aprilo 1977), sed kun la lastnumeraj gravaj dokumentoj, ĝi legeblas nun en ties
plena kunteksto.
" En la 8-a UK estis kelkaj judoj, kaj ni decidis rajtigi unu el ni, s-anon Kvitner, instruiston de la hebrea
lingvo, saluti la UK-on en la nomo de la juda popolo. La sekretario de la UK, d-ro Rosenstock, tamen ne
permesis tion. Lia kialo estis, ke "judoj ne estas nacio". Nia delegacio turnis sin al d-ro Zamenhof, kiu
loĝis en la Franca Hotelo en Krakovo. Li akceptis nin tre ĝentile, aŭskultis nian plendon,
trankviligis nin kaj klarigis, ke la kontraŭuloj de Esperanto, la anoj de la lingvo Volapük, uzas
antisemitajn argumentojn kontraŭ Esperanto, ĉar la kreinto de Esperanto estas judo. D-ro Zamenhof
petis: "Ne tuŝu dum la UK la judan problemon, ĉar de tio nur suferos la movado". Li asertis, ke li
estas nacia judo, ke li pruvis ĝin tradukante judajn klasikajn verkojn esperanten. Li tre petis nin: "ne
parolu pri tio, ke la kreinto de Esperanto estas judo, ĉar oni batalas kontraŭ la movado per la
argumento, ke Esperanto estas juda kreitaĵo." Ni obeis lian peton kaj la 8-a UK malfermiĝis sen la
juda saluto. "
Leteroj
|
Kun granda interesiĝo mi legis la artikolon "Nekonata Letero de Zamenhof" de Boris Kolker, en
Israela E-isto, n-ro 140.
Se temas pri la "diskuto" inter Boroĥov kaj Zamenhof post la Krakova Kongreso, ni ekscias esence
nenion novan. Z. efektive neniam kaŝis sian judecon, kvankam ofte tiel ŝajnis, ĉar li
tre zorgis, ke en la publiko la laboro por Esperanto ne estu identigata kun porjuda celado. Pri la
incidento en Krakovo, Z. skribis pli malfrue leteron al Wilhelm Heller (9/7/1914). En tiu letero,
publikigita en la volumo "Destino de ludovika dinastio" (Kioto 1991, p. 2661-2662), Z. mencias atakojn
"en multaj Amerikaj jidiŝaj gazetoj" pro tio, ke li hontas pri sia judeco.
Legante la artikolon de Boroĥov pri Krakovo, mi malfacile komprenas (same kiel Boroĥov),
kial Z. tiel akre reagis je ĝi. Aŭ ĉu eble en (aliaj) jidaj gazetoj aperis pliaj
artikoloj, kiuj pli multe igas kompreni la koleron de Zamenhof?
Kore salutas,
Ulrich Lins
|
Saluton, karaj israelaj Esperantistoj,
mi dankas vin elkore pro via donaco, numero 140 julio 2004, kiu alvenis hieraŭ bonorde. Jes,
ankaŭ en tiu ĉi numero aperas interesaj artikoloj kaj faktoj el E-movado en via lando. Mi
tralegis ilin scivoleme. Kiel ekster-landano, mi ekvolus legi ankaŭ aliajn informaĵojn pri
via lando kaj popolo, pri aktuala evolustato, iom da historio ktp, kompreneble se vi trovus iom da
spaco por ili. Ankoraŭfoje dankon.
Via, Bardhyl,
sekretario de la Albana E-Instituto.
Nome de AEL – Argentina Esperanto Ligo, ni dankas vian revuon, senditan al Bonaera oficejo.
Vere ni legis kun granda intereso la "Nekonatan artikolon de L.L. Zamenhof".
Ni salutas kaj deziras al Israelaj esperantistoj pacon kaj sukceson!
Alcides P.Wentinck, AEL prezid.
|
|
